zaburzenia zachowania

Pojęcie „zaburzenia zachowania” nie jest rozumiane jednoznacznie. Najbardziej aktualnym źródłem klasyfikacji obowiązującym obecnie w Polsce jest Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych – rewizja 10 (ICD- 10 ). ICD – 10  definiuje zaburzenia zachowania następująco:

„są to powtarzające się i utrwalone wzorce zachowania dyssocjalnego, agresywnego lub buntowniczego, cechujące się gwałceniem podstawowych praw innych osób, powodujące poważne przekroczenie oczekiwań i norm społecznych dla danego wieku, będące czymś więcej niż zwykłą dziecięcą złością lub młodzieżową buntowniczością”.

Klasyfikacja ICD – 10 dzieli zaburzenia zachowania na następujące kategorie:

  zaburzenia zachowania ograniczone do środowiska rodzinnego (zachowania są całkowicie lub prawie całkowicie ograniczone do środowiska rodzinnego albo do interakcji z członkami rodziny. Mogą występować kradzieże w domu, zachowania destrukcyjne jak łamanie zabawek, niszczenie ubrań, uszkadzanie mebli, przemoc wobec członków rodziny i celowe podpalenia ograniczone do domu rodzinnego itp.);

zaburzenia zachowania z nieprawidłowym procesem socjalizacji – zaburzone relacje rówieśnicze przejawiają się izolacją od innych dzieci, niepopularnością, odrzuceniem, brakiem bliskich przyjaciół, empatycznych związków z innymi członkami tej samej grupy wiekowej. Relacje z dorosłymi cechują się rozdźwiękiem, wrogością i urazami. Typowe zachowania, to tyranizowanie, bójki, stosowanie siły i przemocy, nasilone nieposłuszeństwo, niegrzeczność, brak współpracy, opór wobec autorytetów, ciężkie napady złości i wściekłości niekontrolowanej, okrucieństwo wobec dzieci i zwierząt, niszczenie własności i podpalenia. Zaburzenie ujawnia się w większości sytuacji, ale najbardziej widoczne jest w szkole.)

zaburzenia zachowania z prawidłowym procesem socjalizacji – zaburzenia występują w sytuacjach poza domem lub środowiskiem rodzinnym. Dzieci są raczej dobrze zintegrowane z grupą rówieśniczą, nawiązywane są trwałe przyjaźnie z rówieśnikami. Relacje z dorosłymi są raczej złe.

zachowania opozycyjno – buntownicze (występuje u dzieci poniżej 10 roku życia. Występuje nasilone zachowanie buntownicze, nieposłuszne, prowokujące, negatywistyczne i niszczycielskie, które przekracza normy zachowania wieku i kontekstu społeczno – kulturowego. Dzieci skłonne są do złości, urazy, reagowania zdenerwowaniem wobec innych dzieci. Wykazują niski próg tolerancji na frustrację i łatwo tracą panowanie nad sobą. Nie ma zachowań naruszających prawo  i podstawowe prawa innych, jak: kradzież, tyranizowanie, napaści, niszczycielstwo. Nieprawidłowy rozwój psychospołeczny dziecka jest wypadkową ilościowej i jakościowej kombinacji warunków zewnętrznych (środowiskowych) i czynników biologicznych dotyczących różnych cech somatycznych organizmu.

Do czynników biologicznych zalicza się przede wszystkim czynniki genetyczne tj. zestaw genów przekazywanych przez rodziców w chwili poczęcia. Zawierają one zarówno potencjalne możliwości, jak i anomalie rozwojowe dziecka, a także czynniki paragenetyczne, działające w okresie rozwoju zarodka i płodu, wpływające na powstawanie różnorodnych wad rozwojowych o.u.n. oraz skutki urazów fizycznych, chorób, stanów niedoborów                     w odżywianiu dziecka, zaburzeń hormonalnych, mających wpływ na jego potencjalne możliwości psychoruchowe po urodzeniu.

Najsilniej oddziałującym środowiskiem jest r o d z i n a.Rodzina ma za zadanie stworzyć warunki egzystencji dziecka ( jedzenie, ubranie, schronienie, opiekę medyczną itp.), wprowadzić w świat kultury i sztuki, przygotować do samodzielnego życia poprzez wyrobienie postawy twórczej i współuczestniczącej w otaczającym świecie, a przede wszystkim powinna zaspokoić podstawowe potrzeby:

  1. potrzebę bezpieczeństwa, uczucia stałości – dziecko ma pewność, że nic złego się nie stanie, a wszelkie kłopoty będą właściwie rozwiązane;
  2. potrzebę miłości wynika z pragnienia bycia kochanym i podziwianym. Niezaspokojenie tych pragnień może być przyczyna zachowań aspołecznych.
  3. potrzebę akceptacji wyraża się w przyjęciu dziecka takim, jakie ono jest, niezależnie od jego zewnętrznych cech czy braków wewnętrznych. Dziecko akceptowane wzmacnia swoje poczucie bezpieczeństwa.

Niezaspokojenie potrzeb dziecka powoduje powstanie u niego mechanizmów obronnych, które z kolei powodują zakłócenia w jego zachowaniu. Nieprawidłowe funkcjonowanie rodziny może odgrywać istotną rolę w kształtowaniu nieprawidłowych cech osobowości i zaburzeń zachowania. Wszystkie dzieci rodzą się z pięcioma charakterystycznymi dla istoty ludzkiej cechami: cenność, bezradność, niedoskonałość, zależność i niedojrzałość.  W rodzinach dysfunkcjonalnych rodzice nie reagują właściwie na wrodzone cechy dziecka. Zamiast wspierać i ochraniać, ignorują je, albo atakują za to, że takie właśnie jest. Szczególnie negatywny wpływ na dziecko maja zjawiska patologiczne w życiu rodziny: kryminalizm, pasożytnictwo, prostytucja, przemoc seksualna wobec dzieci, uzależnienia w tym: alkoholizm, narkomania, hazard. Dzieci wychowywane w rodzinach, gdzie łamane są normy obyczajowe, moralne i prawne nie maja właściwych wzorów do naśladowania. Bardzo często zaburzenia zachowania występują u dzieci niepełnosprawnych umysłowo. Zaburzenia emocjonalne u dzieci niepełnosprawnych umysłowo mogą mieć złożona przyczynę . W wielu przypadkach mamy do czynienia z uszkodzeniem CUN , na które nakładają się negatywne wpływy środowiskowe.

Formy pomocy udzielanej dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania

 – terapia indywidualna

– terapia grupowa

– terapia rodzin

– leczenie farmakologiczne

– nauczanie indywidualne

– kształcenie specjalne

– umieszczenie w placówce zajmującej się opieką nad dziećmi z zaburzeniami zachowania.

opracowała: mgr Ewelina Klemenska