Rozwój mowy

Kilka ważnych słów o rozwoju mowy dziecka

Rozwój mowy jest procesem bardzo skomplikowanym. Należy pamiętać, że każde dziecko rozwija się własnym rytmem i możliwe są przesunięcia w czasie kolejnych etapów rozwoju. Jednak, jeżeli mamy jakiekolwiek wątpliwości odnoście rozwoju mowy naszych pociech, zawsze warto udać się do specjalisty aby on ocenił prawidłowy rozwój mowy u dziecka.

Poniżej przedstawię kilka schematów prawidłowego rozwoju dziecka wg najbardziej cenionych polskich specjalistów.

Prawidłowy rozwój mowy wg T. Zaleskiego:

Istotny jest pierwszy dzień życia, kiedy to noworodek bez pośrednio po porodzie krzyczy nabierając pierwszy haust powietrza. Jest to pierwsze nieświadome ćwiczenie aparatu głosowego.
Około szóstego tygodnia życia niemowlę zaczyna wydawać pierwsze dźwięki. Są to kolejne nieświadome ćwiczenia artykulatorów. Dźwięk te nazywamy się głużeniem i są wydawane przez dziecko zupełnie nieświadomie. Na uwagę zasługuje fakt, że głużą również dzieci głuche.
Około  drugiego miesiąca życia niemowlęta zaczynają reagować uśmiechem na uśmiech. Zaczynamy także słyszeć z ich ust dźwięki bardzo podobne do dźwięków mowy.
W szóstym miesiącu życia dzieci zaczynają  świadomie bawić się wydawanymi przez siebie dźwiękami. Zjawisko to nazywamy gaworzeniem.
Wszyscy rodzice czekają niecierpliwie na pierwsze objawy rozumienia słów przez swoje pociech. Dzieje się to około dziewiątego miesiąca życia, kiedy niemowlęta zaczynają powtarzać dźwięki, reagować na swoje imię i wykonywać proste polecenia.
Pierwsze, bardzo ważne słowa w słowniku dziecka, pojawiają się ok. 10-11 miesiąca życia. Wtedy to rodzice mogą usłyszeć wyczekiwane „mama”, „tata” itp.
Kolejne słowa powinny się pojawić ok. pierwszego roczku. Ważne jest, aby były to słowa znaczące czyli odnoszące się do konkretnego przedmioty.
W wieku ok. 18 miesiąca życia dziecko powinno zacząć posługiwać się równoważnikiem zdania.
Ok. 2 roku życia maluszek powinien wypowiedzieć swoje pierwsze zdanie i jest to pierwsze czynnościowe zastosowanie reguł gramatycznych.
W 30. miesiącu życia dziecko przestaje mówić o sobie w trzeciej osobie liczby pojedynczej i zaczyna prawidłowo używać zaimka „ja”.

Wg Leona Kaczmarka ok. 3 roku życia dziecko zna już ok. 500 słów i posługuje się zdaniem złożonym z 4-5 wyrazów.

Ok. 4 roku życia maluszek potrafi posługiwać się krótkim tekstem przyczynowo-skutkowy. Powinno więc opowiedzieć nam krótką bajkę lub może nam opowiedzieć, co wydarzyło się w przedszkolu lub na placu zabaw. Przyjmuje się, że na tym etapie mowa dziecka jest już dostatecznie rozwinięta                i od tej pory podlega jedynie udoskonaleniom.

Pamiętać należy, że opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych etapów nie mogą przekraczać pół roku. Jeżeli tak się dzieje, a trzyletnie dziecko wymawia zaledwie kilka wyrazów powinniśmy zgłosić się na konsultacje logopedyczne.

Rodzice pamiętajcie, że im wcześniej wykryta wada – tym krótsza terapia.

Poniżej przedstawiam tabelę prezentującą rozwój artykulacji głosek w zależności od wieku dziecka:


WIEK DZIECKA

ARTYKULACJA GŁOSEK

pierwsze miesiące życia

głużenie – powstają przypadkowe dźwięki

ok. 6 miesiąca życia

gaworzenie – powtarzanie usłyszanych dźwięków

1-2 rok życia

pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba; dziecko wymawia samogłoski (a,o,u,i,y,e) oraz spółgłoski (p, pi, b, bi, m, mi, d, t n)

2-3 rok życia

pojawiają się proste zdania, dziecko wymawia samogłoski (ę, ą) oraz spółgłoski (w, f, fi, ś, ź, dź, ń, l li, k, g ch, ki, gi, chi, j ł, s, z, c, dz)

4-5 rok życia

pojawia się głoska (r), czasem głoski (sz, ż, cz, dż)

5-6 rok życia

utrwalane są głoski (sz, ż, cz, dż)

7 rok życia

opanowana jest technika mówienia

 

Co powinno budzić niepokój rodziców i kiedy należałoby się skontaktować  z logopedą? Warto zapoznać się z poniższymi danymi:

  • dziecko w wieku 6-7 m-cy nie gaworzy, nie odwraca się w kierunku głosu, dźwięków;
  • dziecko w wieku 12 m-cy nie kojarzy pierwszych słów z osobą lub rzeczą, nie wykonuje prostych poleceń (zrób pa, pa), nie mówi pierwszych słów ze zrozumieniem (mama, tata);
  • dziecko po ukończeniu 2 r.ż. nie mówi, porozumiewa się za pomocą gestów i krzyków;
  • dziecko w wieku 3 lat i starsze mówi dużo, ale jego wypowiedzi są niezrozumiałe dla otoczenia;
  • dziecko zastępuje głoski s, z, c, dz, sz, rz, cz, dż, ś, ź, ć dź, dziwnie brzmiącymi dźwiękami;
  • dziecko wsuwa język między zęby podczas wymawiania niektórych głosek,
  • dziecko mówi foda zamiast woda; szapa zamiast żaba (zamienia w na f, b na p), jest to mowa bezdźwięczna;dziecko 4-letnie nie wymawia głosek: k, g, mówi totek zamiast kotek, tula zamiast kula;dziecko 4-5-letnie nie różnicuje słuchowo głosek: b-p; d-t; f-g; k, sz; s, cz (np. pokazujemy dwa obrazki: półka i bułka i prosimy o pokazanie bułki a dziecko wskazuje na półkę i odwrotnie), może to świadczyć o zaburzonym słuchu fonemowym; dziecko 5- letnie nie wymawia w izolacji głosek: sz, cz, ż/rz, dż; dziecko w wieku 6 lat wymawia głoskę r nieprawidłowo lub nie wypowiada jej wcale;
  • dziecko nie reaguje na nasze polecenia pomimo ich powtarzania, albo nie reaguje na zróżnicowane pod względem głośności dźwięki, reaguje nieadekwatnie na różne dźwięki, bardzo głośno mówi, głośno nastawia telewizor, mogą to być objawy kłopotów ze słuchem;
  • dziecko mówiąc, ślini się, wykonuje dziwne ruchy językiem, je i oddycha z otwarta buzią- wówczas możemy mieć do czynienia z tzw.utrwalonym połykaniem niemowlęcym;
  • dziecko ma wadę zgryzu, zęby dolne z górnymi nie stykają się bądź są przesunięcia (tyłozgryz, przodozgryz), musimy wiedzieć, że może to również prowadzić do wad wymowy.

opracowała: Magdalena Hetman – Nowak, pedagog PPP Wronki