dysleksja

DYSLEKSJA ROZWOJOWA,

CZYLI SPECYFICZNE, ROZWOJOWE ZABURZENIA

 CZYTANIA I PISANIA.

 

            Dysleksja jest jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się. Jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym, uwarunkowanym konstytucjonalnie – inteligencja w normie, zmiany w centralnym układzie nerwowym.

            Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania  fonologicznego – zaburzenia percepcji słów, różnicowania głosek, wydzielania głosek ze słowa, syntetyzowania głosek, pamięci słuchowej, zdolności skierowania uwagi na odbiór dźwięków.

            Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są zazwyczaj niewspółmierne            do wieku życia oraz innych zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych, trudności            te nie są wynikiem ogólnego zaburzenia rozwoju ani zaburzeń sensorycznych.”

            definicja IDA, 1994, tłum. M. Bogdanowicz

 

Dysleksja rozwojowa nie jest chorobą, mózg osoby z dysleksją inaczej się rozwija.

 dys

Szerokie ujęcie dysleksji rozwojowej

  •   dysleksja właściwa(z greckiego dys – trudność, niemożność, brak; lexis – słowa, z łacińskiego legere – czytać) to określenie specyficznych trudności w czytaniu
  •   dysortografia (z greckiego dys – trudność, niemożność, brak i orthos –  prosty, prawidłowy; grapho – pisać, rysować) to trudności w opanowaniu poprawnej pisowni
  •   dysgrafia (z greckiego grapho – pisać, rysować) to trudności w opanowaniu czytelnego, kształtnego pisma.

 

Dysleksja nie występuje gdy:

  •   zdiagnozowane jest upośledzenie umysłowe
  •   dziecko ma inteligencję niższą niż przeciętna
  •   ma miejsce zaniedbanie środowiskowe
  •   dziecko ma wadę wzroku lub słuchu

Objawy trudności w pisaniu

  •   trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu
  •   trudności w przepisywaniu
  •   trudności w pisaniu ze słuchu
  •   mylenie liter o podobnych kształtach –  b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w, s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e
  •   trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność
  •   niezróżnicowanie  ę-en-e, ą-om – fonetyczny zapis wyrazów
  •   opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów
  •  opuszczanie litery y
  •   przestawianie liter w wyrazach
  •   przestawianie szyku dyktowanych wyrazów
  •   błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej
  •   zniekształcanie graficznej strony pisma
  •   wolne tempo pisania
  •   niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter
  •   trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka – półka)
  •   złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni
  • brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji

    Objawy trudności w czytaniu

  •   wolne tempo, niepewne, „wymęczone”
  •   błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów
  •   trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści
  •   rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie
  •   opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania
  •   opuszczanie całego wiersza
  •   zmiana kolejności liter i wyrazów
  •   przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens
  •   niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego
  •   trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab
  •   trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście
  •   tzw. hiperleksja: czytanie płynne, w dobrym tempie, bezbłędne, jednak bez rozumienia treści

Trudności występujące w nauce innych przedmiotów

indeks

  •   trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach (błędny kierunek odwzorowywania)
  •   trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową, a pisownią wyrazów – objawy takie jak w języku polskim
  •   trudności w uczeniu się pamięciowym – tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne
  •   trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja                 w stronach świata
  •   trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne)
  •   trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa
  •   nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy

 

Opinia o dysleksji to NIE ZWOLNIENIE z pracy dziecka !

 

Każde dziecko z dysleksją ma prawo i obowiązek do:

 

  • zajęć korekcyjno-kompensacyjnych,
  • dostosowania wymagań do specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów                              z dysleksją,
  • samodzielnej pracy nad poprawnym pisaniem i czytaniem w domu.

 

 

Ryzyko dysleksji

            Ryzyko dysleksji oznacza zagrożenie wystąpieniem specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu.

            Przejawia się znacznie nasilonymi trudnościami  w opanowaniu czytania i pisania, obserwowanymi od początku nauki szkolnej oraz objawami opóźnienia rozwoju funkcji poznawczych (głównie językowych) i ruchowych, które są zaangażowane w nabywaniu tych umiejętności szkolnych.

 

Objawy tzw. ryzyka dysleksji

  •  pomijanie w rozwoju ruchowym raczkowania;
  •   opóźniony rozwój mowy – znacznie późniejszy moment rozpoczęcia porozumiewania się z otoczeniem przy pomocy słów, utrzymujące się trudności z poprawnością wypowiedzi zarówno w zakresie gramatyki, jak prawidłowym wybrzmiewaniem głosek, mowa niewyraźna, niezrozumiała dla otoczenia;
  •  mała lub obniżona sprawność ruchowa w zakresie swojego ciała, tzw. duża motoryka: trudności z utrzymaniem równowagi, niezdarność ruchów, niechęć do zabaw ruchowych, kłopoty z łapaniem piłki, rzucanie do celu;
  •   mała sprawność rąk, tzw. mała motoryka: niechęć w zapinaniu guzików, sznurowania butów, używanie widelca, nożyczek;
  •   słaba koordynacja wzrokowo – ruchowa, dziecku sprawia trudność budowanie z klocków, niechętnie bawi się klockami, puzzlami, nie umie układać układanek według wzoru, tworzy tylko własne kompozycje, niechętnie rysuje;

 

Wiek przedszkolny:

·         opóźniony rozwój ruchowy, trudności z utrzymaniem równowagi, koordynacją ruchów, niechęć do zabaw ruchowych,

·         mała sprawność ruchowa rąk podczas czynności samoobsługowych, rysowania, niechęć do rysowania,

·         opóźniony rozwój mowy, trudności z wypowiadaniem złożonych słów, zapamiętywaniem nazw lub  szeregów nazw np. pór roku, nazw posiłków, mylenie nazw podobnych, zbyt długim utrzymywaniem się agramatyzmów,

·         trudności w zapamiętywaniu wierszyków, piosenek, odtwarzaniu rytmu,

·         trudności w budowaniu z klocków, układaniu obrazków, dostrzeganiu szczegółów różniących obrazki.

 

Klasa „0”:

·         trudności z wymową (przekręcanie słów), wadliwa wymowa, błędy gramatyczne

·         trudności z zapamiętaniem wierszyków, piosenek,

·         trudności w odróżnieniu podobnych głosek, z wydzielaniem sylab i głosek ze słów oraz łączeniem ich w słowa (analizą i syntezą sylabową i głoskową),

·         niechęć do rysowania, trudności z odtwarzaniem figur, wzorów i „szlaczków”,

·         trudności z układaniem obrazków z elementów wg. wzoru,

·         oburęczność, mylenie prawej i lewej ręki, nogi itp.,

·         trudności w nauce czytania (przy pierwszych próbach czytania przekręcanie wyrazów, wolne tempo czytania, słabe rozumienie tekstu).

 

Wiek młodszy szkolny (I-III klasa):

·         utrzymywanie się powyższych objawów i zaburzeń, trudności w uczeniu się,

·         trudności z zapamiętywaniem nazw, nazwisk, szeregów nazw (dni tygodnia, miesięcy), tabliczki mnożenia,

·         mylenie liter podobnych pod względem kształtu (p-b-d-g, m-n, u-w,l-ł-t),

·         mylenie liter odpowiadającym głoskom podobnym dźwiękowo (d-t, p-b, g-k, w-f)

·         błędy przy przepisywaniu,

·         opuszczanie, dodawanie, przestawianie liter, sylab oraz rozdzielanie wyrazów,

·         trudności z pisownią zmiękczeń, głosek nosowych,

·         „brzydkie pismo” i rysunek.

 

Literatura: Grażyna Borda, Wiesława Tomaszewska – „Z dysleksją na Ty”. Wydawnictwo OUPIS Katowice, maj 2003 r.

Opracowała: mgr Anna Coda, pedagog PZPPP PPP Szamotuły